Boekenclubs, bestaan die eigenlijk nog? En dan bedoel ik niet een groep mensen die samen een boek leest en bespreekt, maar zo’n organisatie waarvan je lid bent en waarbij je ieder kwartaal verplicht minimaal één boek afneemt. In de jaren zeventig en tachtig is dat heel gewoon. Je krijgt een glimmende catalogus thuisgestuurd, maakt je keuze en een paar dagen later ligt het boek op de mat.
Boekenplank
Als ik in augustus 1980 op kamers ga in Kampen, word ik lid van de ECI. Ik ben altijd al een boekengek geweest, maar de boekenplank uit mijn kinderkamer op de boerderij laat ik achter. Een eenvoudige plank, gemaakt door leerlingen van de technische school in Bovensmilde, gevuld met De Kameleon, Pietje Bell en Inspecteur Arglistig. En natuurlijk de boekjes die je met Kerst in de kerk kreeg en die mijn moeder dan voorlas. Zo ontdek ik als kind dat de Tweede Wereldoorlog zich niet alleen in Europa afspeelde, maar ook in Azië, waar de Japanners Nederlands-Indië zijn binnengevallen.
Drie gratis boeken
Wie lid wordt van de ECI mag een paar boeken gratis uitzoeken. Ik herinner me er nog drie. Het dikke rode Kookboek van Wannée – onmisbaar als je ineens zelf moet koken en niet telkens op de recepten van je moeder wilt terugvallen. Verzameld werk van Franz Kafka, bepaald geen lichte kost. En Alle verhalen van Maarten ’t Hart. Forse boeken, die naast de Biblia Hebraica en mijn Griekse en Latijnse woordenboeken komen staan op de bovenste plank van de eerste stellingkast die ik aanschaf. De eerste van vele stellingen die in de jaren erna volgen.
Elk kwartaal valt de nieuwe catalogus op de mat. Als lid krijg je korting, maar je moet niet vergeten op tijd een keuze door te geven. Anders stuurt de ECI automatisch het zogeheten kroonboek op. Meestal niet bepaald een titel waar je zelf warm voor loopt. Zo krijg ik ooit Mandingo van Kyle Onstott in huis, een roman over het leven op een slavenplantage in Alabama. Niet mijn eerste keus, maar achteraf toch een boek waar ik iets van opsteek.
Hardcovers
Het aanbod is enorm, al bestaat een groot deel uit wat je tegenwoordig bij BoekenVoordeel zou verwachten. Wie op zoek is naar literaire romans heeft minder te kiezen. De boeken in de rubriek ‘Romans’ halen zelden de literaire bijlagen van de krant. Wel zijn het prachtige hardcovers met glanzende omslagen: een aantrekkelijke vrouw voor een brandende boerderij, een verliefd stel leunend tegen een rode sportwagen of een jonkvrouw op een middeleeuws hemelbed, terwijl een gladgeschoren ridder voor haar knielt.
Van de aanschaf van mijn ECI-boek maak ik vaak een uitje. Op de fiets of met de trein naar hun boekwinkel in Zwolle. Dat scheelt verzendkosten, houd ik mezelf voor. Al is dat natuurlijk een drogreden, want een treinkaartje kost meer dan de porto. Maar het gaat ook helemaal niet om de besparing. Het is een goede aanleiding om tussen de boeken rond te dwalen en meestal met meer boeken thuis te komen dan ik van plan was.
Jarenlang vul ik zo mijn boekenkasten. Tot ik op een dag besluit dat het mooi is geweest. Ik zeg mijn lidmaatschap op; de plaatselijke boekhandel biedt meer keuze en ik wil niet langer ieder kwartaal aan die verplichte aankoop vastzitten.
Verdwenen
En hoe zit het nu met de ECI? Die bestaat niet meer. Op het hoogtepunt telt de boekenclub meer dan een miljoen leden. Maar met de komst van internet verandert de boekenwereld ingrijpend. Webwinkels als Bol.com en Amazon nemen een steeds groter deel van de markt over. Na verschillende overnames blijft uiteindelijk BookSpot over, tegenwoordig onderdeel van Bruna. Het idee van een boekenclub, met een verplichte aankoop en een papieren catalogus, verdwijnt daarmee geruisloos.
Toch denk ik er met enige weemoed aan terug. Niet omdat het systeem zo ideaal is, maar omdat elke nieuwe catalogus de belofte in zich draagt van een volgend boek. En voor een boekenliefhebber is dat misschien wel het mooiste vooruitzicht dat er bestaat.