Op mijn knieën lig ik op het wollen tapijt. Voor me de doos met daarin de zojuist gekochte VHS-recorder. Ik ben aan een nieuw avontuur begonnen, de opleiding Nieuwe Media in Maastricht. Intensief bestudeer ik de handleiding hoe ik het apparaat op mijn televisie moet aansluiten. Daar ben ik wel even mee bezig, maar uiteindelijk kan ik de proef op de som nemen of alles goed werkt.
In de Mikro-gids zoek ik wat er vanavond op de buis is. Wat is de moeite van het opnemen waard? Pas bij de ZDF stuit ik op iets interessants: The Garden, een film van Derek Jarman. https://youtu.be/0Isqs99trtk
Het is mijn eerste kennismaking met deze veelzijdige Engelse kunstenaar (1942-1994). Als filmmaker, schilder, schrijver, tuinier en queer-activist brengt hij een ongeëvenaard creatieve energie in elk aspect van zijn werk.
Experimentele film
The Garden (1990) is een zijn meest persoonlijke en experimentele films. Het is een krachtige, visueel poëtische meditatie op thema’s als religie, seksualiteit, onderdrukking en verlies, geïnspireerd door zijn leven in Prospect Cottage, gelegen in het kale, winderige landschap van Dungeness aan de Engelse kust. De film is zowel een reflectie op zijn eigen ervaringen als een kritiek op de maatschappij, met name de houding van de samenleving tegenover homoseksualiteit en de aids-crisis.
The Garden heeft geen traditionele verhaallijn, maar bestaat uit een reeks losse, droomachtige scènes. Deze beelden worden verbonden door een associatieve logica in plaats van een conventionele narratieve structuur. De film combineert surrealistische beelden met fragmenten van Bijbelse verhalen, met name het lijden van Christus, die Jarman herschept in de context van de hedendaagse wereld. Een van de meest aangrijpende scènes is een moderne weergave van Christus’ kruisiging, uitgevoerd door een homoseksueel paar. Dit symboliseert zowel het lijden van de LGBTQ+-gemeenschap als het oordeel en de marginalisatie die zij vaak ervaren.
Visuele collage
De visuele stijl van The Garden is kenmerkend voor Jarman. Hij maakt gebruik van super 8-film, verzadigde kleuren en rauwe texturen, waardoor de film een schilderachtige kwaliteit krijgt. De film voelt als een visuele collage, waarbij Jarman zijn achtergrond als schilder gebruikt om beelden te creëren die geladen zijn met symboliek. Zijn grote muze, een nog jonge Tilda Swinton, is in de film te zien.
Dungeness
Net als in zijn andere werk speelt de natuur een belangrijke rol in The Garden. De setting van Dungeness, met zijn kale, desolate schoonheid, wordt een metafoor voor isolatie, maar ook voor veerkracht en creativiteit.
Jarmans tuin in Dungeness is de spirituele kern van de film. De naam The Garden verwijst niet alleen naar de fysieke tuin die hij daar aanlegde, maar ook naar de Hof van Eden en de verloren onschuld. De film is doordrenkt met een gevoel van nostalgie en een verlangen naar een harmonieuze wereld waarin vrijheid en liefde centraal staan.
In een tijd van politieke en sociale onrust – zie de parallel met nu – trekt Jarman begin jaren ’90 fel van leer tegen vooroordelen, de censuur (Section 28), het gebrek aan onderzoek en fondsen ter bestrijding van aids.
Moderne Natuur
Onlangs heb ik ‘Moderne Natuur’ gelezen. Jarmans dagboek over de jaren 1989-1990 waarin hij veel over de inrichting van zijn kiezeltuin schrijft en het in stand houden ervan – geteisterd door droogte, harde wind en het zoute zeewater. Ook vertelt hij over het productieproces van The Garden. De karige financiering en hoe hij van vrienden afhankelijk is om de film te kunnen maken.
De VHS-tape van The Garden heb ik nog steeds en in een nostalgische bui bekijk ik de eerste film die ik heb opgenomen nog wel eens. Maar het is gemakkelijker om hem via YouTube te bekijken. Zie: https://youtu.be/e9gS6_gZiSo