Kurkdroog

De geur van droog stof, verschroeid gras en gesmolten asfalt. De extreme droogte en hitte van deze zomer brengt me terug naar 1976. Die zomer was namelijk de droogste van de vorige eeuw. Voor mens en natuur een zware beproeving.

Regen lijkt maandenlang van de aardbodem verdwenen. In Drenthe valt tussen maart en eind augustus slechts 54 procent van de normale hoeveelheid neerslag. Omdat grote delen van Europa met dezelfde droogte kampen, voeren ook de Rijn en de Maas veel minder water aan. De grond verandert langzaam in een dorre, gebarsten vlakte. Alles is kurkdroog.

Hittegolf

En alsof dat nog niet genoeg is, krijgt Nederland ook te maken met een uitzonderlijke hittegolf. Vanaf eind juni loopt de temperatuur zeventien dagen achter elkaar op tot zomerse waarden, waarvan tien dagen boven de dertig graden. Op de akkers liggen de voederbieten slap tegen de grond. De maïs wil nauwelijks groeien en blijft de helft kleiner dan normaal. Graslanden kleuren van frisgroen naar geelbruin. Beregeningsinstallaties, die tegenwoordig op grote schaal worden ingezet, zijn nog een zeldzaamheid. Gewassen verpieteren en sommige percelen doen eerder denken aan een stoffige savanne dan aan vruchtbare landbouwgrond.

Zorgen om het vee

Niet alleen de mensen hebben last van de hitte, ook het vee lijdt onder de droogte. Mijn vader maakt zich grote zorgen. Dagelijks rijdt hij met melkbussen vol water naar zijn koeien. Normaal drinken ze met een pomp uit de sloot, maar de waterstand is zo laag dat er geen water meer in staat. Volgens mij is dit het jaar waarin hij besluit op verschillende plekken diepe waterputten te laten slaan. De zomer daarvoor is immers ook al uitzonderlijk warm geweest.

Het gras heeft nauwelijks nog voedingswaarde. Met tegenzin moet hij al vroeg zijn wintervoorraad hooi aanspreken om de koeien bij te voeren. Soms breken de dieren zelfs uit hun weiland, om te zien of het gras bij de buren groener is. Ik vermoed dat mijn vader zijn dagelijkse tafelgebed die zomer meer dan eens aanvult met een extra verzoek: of het alsjeblieft snel mag gaan regenen.

In de natuur eist de droogte ook zijn tol. Er woeden verschillende bos- en natuurbranden. Op een middag zijn er rookwolken te zien boven het Fochteloërveen, vlakbij waar we wonen. Een paar hectares bos en hei gaan verloren.

Hooischudden

Zelf kan ik slecht tegen de hitte. Tijdens werkzaamheden op het land – hooischudden – loop ik een flinke zonnesteek op. Ondanks zonnebrandcrème met factor vijftig en het werk zoveel mogelijk naar de namiddag verplaatsen, verbrand ik ernstig. Dagenlang ben ik er goed ziek van.

Ook binnenshuis is de warmte nauwelijks te verdragen. Mijn moeder houdt overdag alle gordijnen gesloten en hangt lakens voor de ramen om de zon buiten te houden. Zodra de avond valt, gaan deuren en ramen tegen elkaar open in de hoop een zuchtje wind binnen te laten. Dat lukt soms, maar het geeft ook de muggen vrij spel. De enige plek waar het nog enigszins koel blijft, is de grote kelder onder het woonhuis van de boerderij. Maar ja daar ga je niet de hele dag zitten.

Drinkwaterbedrijven spreken van een ongekende vraag naar drinkwater. Hoewel zij verzekeren dat de voorraden niet direct in gevaar zijn, roepen ze mensen wel op zuinig met water om te springen. Frisdrank en bier zijn nauwelijks aan te slepen. Flessen verdwijnen net zo snel uit de winkels als ze worden aangevoerd.

Verkoeling in de zandafgraving

Verkoeling zoek ik door te zwemmen in de zandafgraving bij ons op de wijk. Een buurman heeft een gedeelte afgezet waar je nog kunt staan. Voor de durfals en goede zwemmers ligt daarachter het diepe water. Er is zelfs een eenvoudige duikplank gebouwd. Op warme dagen lijkt het wel alsof het hele dorp daar samenkomt. Terwijl ik op het land het hooi schud, hoor ik boven het geratel van de machine het gelach, geschreeuw en gespetter van de zwemmers.

Wanneer regen?

Maar naarmate de zomer voortduurt, slaat het plezier langzaam om in vermoeidheid. De hitte houdt maar niet op. Iedereen stelt dezelfde vraag: wanneer gaat het eindelijk regenen? Wanneer kunnen we weer eens een nacht doorslapen zonder aan de lakens vast te plakken?

Pas eind augustus komt de langverwachte omslag. De temperatuur zakt en eindelijk vallen de eerste regenbuien. De geur van natte aarde is bijna onwerkelijk na maanden van droogte.