De Nederlandse televisie bestaat 75 jaar. Een jubileum waar ik dit jaar ongetwijfeld vaker bij stil zal staan, want ik heb er zelf een flink deel van meegemaakt. Mijn televisieleven begon als vrijwilliger bij de lokale omroep in Dronten (1984–1999), gevolgd door jaren als professional bij de landelijke televisie van 1992 tot 2010, en zelfs een herintrede in de periode 2022–2025.
Cruciale rol van muziek
Wie televisieprogramma’s maakt, weet hoe belangrijk muziek is. In programma’s als Ambulance, Medische Missers, De Wegen van het Water en Vergeten Inzet vervult muziek een cruciale rol. Het geeft beelden kracht, voegt emotie toe en kan spanning opbouwen of juist wegnemen. Muziek is geen bijzaak, maar een serieuze business. De juiste keuze versterkt het verhaal, de verkeerde doet er onherroepelijk afbreuk aan.
Je zou natuurlijk populaire hits onder een item kunnen zetten, maar dan moet de portemonnee wijd open voor muziekrechten. Bovendien wil een artiest niet altijd geassocieerd worden met een onderwerp of persoon. Een bekend voorbeeld: Ronald Reagan wilde in 1984 Born in the USA gebruiken voor zijn verkiezingscampagne, maar Bruce Springsteen stak daar resoluut een stokje voor.
Muziekbibliotheek
Daarom werk je als programmamaker vaak met muziekbibliotheken, de zogenoemde library’s. Muzikanten en componisten maken hiervoor speciale stockmuziek die rechtenvrij gebruikt kan worden. Het aanbod is enorm: van klassiek en pop tot jazz, soul, grunge en minimal music. Ook is muziek vaak geografisch ingedeeld, zoals Ierse of Aziatische stijlen. De meeste nummers zijn instrumentaal, zodat er ruimte blijft voor interviews en voice-overs.
Vertegenwoordigers van deze library’s komen letterlijk met koffers vol cd’s langs bij redacties en producenten. Ze vragen aan welk programma je werkt, wat voor sfeer je zoekt, en geven gericht advies. Vervolgens laten ze een paar doosjes met stock-cd’s achter om uit te proberen.
Selecteren van de juiste muziek
Het selecteren van de juiste muziek is leuk werk, maar ook tijdrovend. Wil je het goed doen, dan kost het uren. Ik luister de cd’s vooraf af, geholpen door nauwkeurige beschrijvingen als adventure, melancholy, romantic, news of leisure, op de hoesjes. Titels als Secret Agent, Everyday Sunshine of World of Tennis helpen bij het zoeken. Met post-its markeer ik mogelijke kanshebbers.
Als er eenmaal een voormontage is, neem ik die vaak op VHS mee naar huis. ’s Avonds laat ik verschillende muziekstukken onder de beelden lopen om te voelen of het werkt. Soms weet je precies wat je zoekt, maar kan je het juiste fragment maar niet vinden. Dan ben je eindeloos bezig. Maar er zijn ook momenten waarop alles direct op zijn plek valt.
Daarom is voorbereiding essentieel. Als je vóór de echte montage al weet welke muziek je wilt gebruiken, scheelt dat enorm veel tijd – en dus geld. Soms geef ik de editor zelfs exacte tijden door als ik slechts een deel van een nummer nodig heb.
Het is echt puzzelwerk. Ik streef altijd naar het beste resultaat en neem daar de tijd voor. Achtergrondmuziek mag nooit irriteren. Anders haakt de kijker af of krijg je klachten dat de muziek te hard stond en de tekst niet te verstaan was. En dan heb je je doel volledig gemist.
Drones
In de loop der jaren bouw je een band op met de mensen van de muziekbibliotheken. Zij zijn blij als hun muziek wordt gebruikt. Zo werk ik samen met een jonge ondernemer uit Diemen die zich heeft gespecialiseerd in het componeren van drones: minimalistische muziekbedjes met aangehouden tonen en subtiele harmonische verschuivingen. Lange composities, weinig opsmuk, maar enorm effectief onder beeld. https://youtu.be/7CFsGX9008E
Ik kan hem bellen of mailen met een gerichte vraag. Heeft hij nieuwe drones, dan komt hij langs met demo’s. Voor hem is het extra interessant als hij de leader van een programma mag componeren. Zo’n herkenningstune wordt immers wekelijks uitgezonden en levert elke keer weer inkomsten op. Als programmamaker vul je namelijk nauwkeurig muziekgegevens in voor Buma/Stemra, die vervolgens zorgen voor de afdracht aan de makers.
Moderne techniek
In mijn inmiddels ‘opgeruimde kelder’ staan nog altijd dozen vol drones en stock-cd’s. Tegenwoordig gaat dat natuurlijk heel anders. Muziek zoeken doe je online, via gespecialiseerde platforms, en het gewenste nummer download je met één klik. DJ Music – “Hold Me Back” by dotjot – 4K Drone Fly Video Geen gehannes meer met twee apparaten en het exact tegelijk starten van een VHS-speler en een cd-speler.
Maar hoe modern de techniek ook is geworden, de essentie is hetzelfde gebleven: muziek is de onzichtbare kracht die een televisie-item tot leven brengt. En als het goed is gedaan, merkt de kijker het nauwelijks – maar voelt hij het des te meer.