De dood van mijn zus komt niet onverwacht. Ze is ongeneeslijk ziek. Vanaf het moment dat artsen het woord ‘uitbehandeld’ uitspreken, begint een vreemde tijd. Een tijd waarin je tegelijk vasthoudt en langzaam moet leren loslaten. Je staat op een perron terwijl de trein nog niet vertrekt, maar je weet dat hij ieder moment kan gaan.
Baantjes zwemmen
Na haar overlijden zoek ik naar iets dat rust geeft. Niet naar antwoorden, want die bestaan niet echt bij rouw. Maar naar ritme. Naar iets dat me helpt om de dagen door te komen zonder telkens overspoeld te worden. Dat vind ik in het zwembad, in het wekelijks baantjes zwemmen.
In het begin voelt het bijna zinloos. Mijn hoofd zit vol verdriet, mijn lichaam is moe van maanden spanning en slapeloze nachten. Maar juist daarom werkt het. In het water hoef je even niets uit te leggen. Je hoeft niet sterk te zijn. Niet ‘goed bezig met verwerken’. Je hoeft alleen maar adem te halen en de overkant te halen.
Rouw lijkt veel op zwemmen. De eerste weken na haar dood voelt het alsof ik in koud water ben gegooid zonder voorbereiding. De schok van het gemis slaat op mijn borstkas. Mensen zeggen vaak: ‘Het wordt zachter met de tijd.’ Maar in het begin geloof ik daar niets van. Iedere herinnering trekt me onder water. Haar stem. Haar lach. Een liedje op de radio. Een foto op mijn telefoon. Alles komt onverwacht en hard binnen.
Ritme vinden
Dan probeer ik te ‘verdwijnen’ in mijn werk. Alsof stilstaan gevaarlijk is. In het zwembad leer je dat paniek je sloopt. Wanneer je te wild beweegt, raak je sneller uitgeput. Pas wanneer je ritme vindt, kom je vooruit. Dat geldt ook voor rouw. Ik ontdek langzaam dat verdriet niet kleiner wordt door ervoor weg te rennen. Je moet er soms juist doorheen bewegen. Slag voor slag.
Er zijn dagen waarop zwemmen soepel gaat. Je lichaam glijdt bijna vanzelf door het water. En er zijn dagen waarop iedere baan zwaar voelt. Je armen verzuren sneller, je ademhaling stokt, en je vraagt je af waarom iets wat normaal lukt ineens zoveel energie kost.
Zo werkt verdriet ook. Sommige dagen denk ik met warmte aan haar. Dan voel ik dankbaarheid dat ze mijn zus is. Ik lach om herinneringen. Ik vertel verhalen over haar zonder meteen te breken. Maar op andere dagen overvalt het gemis me opnieuw alsof het gisteren gebeurde. Dan kan een simpele opmerking of gedachte me ineens stil maken.
Water blijft zwaar
Het bijzondere aan zwemmen is dat je de weerstand van het water nooit overwint. Het water blijft zwaar. Je leert alleen hoe je erin beweegt. Dat je door te zwemmen boven water blijft. Dat vind ik misschien wel de eerlijkste metafoor voor rouw. Verdriet verdwijnt niet echt. Liefde ook niet. Het krijgt alleen een andere vorm.
Tijdens die zeven maanden ziekte waren er goede dagen waarop we deden alsof tijd nog gewoon tijd was. We dronken koffie, aten samen, maakten grapjes en praatten over gewone dingen. En er waren slechte dagen waarop je in haar ogen kon zien dat ze moe was van het vechten.
Rouw trekt steeds aan je
Toch denk ik vaak terug aan hoe dapper ze bleef. Hoe ze vertrouwde op haar reis naar een andere plek. Een bestemming zonder pijn, zonder verdriet. Wellicht met een weerzien. Ze heeft mij dat getoond op een bewonderingswaardige moedige manier.
Nog steeds zwem ik iedere week mijn veertig rondjes. Het herinnert me eraan dat beweging belangrijk is. Dat je niet hoeft te sprinten om vooruit te komen. Dat ademhalen voldoende kan zijn voor één dag. Eén baan tegelijk. En misschien is dat uiteindelijk rouw: leren zwemmen met een gewicht dat altijd een beetje aan je trekt, met je mee zwemt. Je wordt er niet sterker van. Maar je lichaam past zich aan. Je leert drijven op momenten waarvan je denkt dat je zal verdrinken.
Soms, aan het einde van mijn laatste baan, blijf ik even hangen aan de rand van het bad. Ik luister naar het klotsen van het water en voel de vermoeidheid in mijn lichaam. Dan denk ik aan haar. Aan hoe verlies je leven in twee delen verdeelt: vóór en na. #broersenzussendag
Ontroerend Jan, dank je wel.