Bestaat er buitenaards leven?
De eerste keer dat ik ze zie – tijdens een fietstocht op een rustige zondagmiddag – maken ze een enorme indruk. De veertien grote ijzeren schotels op een rijtje in het heidelandschap. In de volksmond worden de parabolische antennes op het voormalige terrein van Kamp Westerbork, de ‘radiosterrenwacht’ genoemd. Wat deze radiotelescopen precies doen is voor mij als alfamens moeilijke materie. Maar één gedachte blijft me bezighouden: luisteren ze hier misschien ook naar signalen van buitenaardse beschavingen?
Een telescoop is een instrument waarmee verre objecten kunnen worden waargenomen. Astronomen gebruiken ze om verschijnselen buiten de atmosfeer van de aarde te bestuderen: sterren, sterrenstelsels, planeten, nevels, supernova’s en zelfs zwarte gaten.
Lijstje
Vroeger, als ik me tijdens een lange preek verveel, maak ik in gedachten een lijstje van waar ik woon. Het begint eenvoudig: Grietmanswijk, Bovensmilde, Drenthe, Nederland, de Benelux, Noord-Europa, het westelijk halfrond en de aarde. Daarna wordt het lastig. Het heelal? De kosmos? Het universum? En waar past de Melkweg precies in dat rijtje? Kortom: verder kom ik nooit. Ik verzuip letterlijk in de ruimte.
De radiotelescoop bij Westerbork is het geesteskind van de Leidse astronoom Jan Hendrik Oort. In 1970 zijn de veertien radioschotels, elk met een diameter van 25 meter, officieel in gebruik gesteld. In de jaren zeventig en tachtig komen astronomen van over de hele wereld naar Drenthe om met dit topinstrument baanbrekend onderzoek te doen.
Het heelal bestuderen
Door de signalen van de schotelantennes met elkaar te combineren, kunnen astronomen het heelal zeer nauwkeurig bestuderen. Het nadeel is dat het beeldveld klein blijft. Het is een beetje alsof je je omgeving moet leren kennen terwijl je alleen door een drinkrietje kijkt. Dat werkt prima voor kleine objecten, maar het kost enorm veel tijd als je grote delen van de sterrenhemel in kaart wilt brengen.
Het observatorium van Westerbork is ruim vijftig jaar lang de trots van de Nederlandse radiosterrenkunde. Maar de technologie staat natuurlijk niet stil. Inmiddels zijn er elders in de wereld grotere en modernere observatoria gebouwd. Tegenwoordig staat een groot deel van de telescopen in Westerbork op non-actief. Nog maar twee gemoderniseerde schotels zijn intensief in gebruik.
Buitenaards leven
En dan terug naar mijn vraag van die zondagmiddag. Speuren ze in Westerbork ook naar buitenaards leven? Het antwoord is: ja. Onderzoeksinstituut Astron, de beheerder van de telescopen, neemt deel aan internationale projecten die zoeken naar mogelijke signalen van buitenaardse technologie. Met speciale instrumenten wordt voortdurend geluisterd naar radiosignalen uit de ruimte. Mochten ergens in het universum intelligente wezens – bewust of onbewust – een signaal onze kant op sturen, dan bestaat de kans dat ze dat in Drenthe opvangen. Stel je voor dat zo’n signaal van een andere planeet ooit wordt gevonden. Dat zou toch een ontdekking zijn.