Wassen is tegenwoordig een stuk eenvoudiger geworden. Een kind kan bijna de was doen. Je verzamelt het vuile goed, scheidt bont en wit, wol en katoen, en met een druk op de juiste knoppen van de wasmachine gaat de rest vanzelf. Als je een keer iets roods of zwarts – dat afgeeft als de neten – tussen het wasgoed heb gedaan, leer je je lesje wel. Of je moet bewust een tijdje met roze of grauwe T-shirts rond willen lopen.
Wasdag
In mijn jeugd is de was doen voor mijn moeder van een heel andere orde. We spreken over de tijd dat de maandag nog de traditionele wasdag is. Naast de boerderij staat een stookhok. Dit bijgebouwtje is haar domein waarin zij uren doorbrengt met het doen van de was, het wecken van groenten en fruit. Sommigen bakken in het stookhok ook brood, maar dat heb ik mijn moeder nooit zien doen. Met oudjaar bakt ze er wel de oliebollen.
Voor ze met de was begint, zet ze een grote ketel op de gasbrander voor de kookwas. Waarschijnlijk heeft ze de meest smerige kleding al een nacht in de week gezet. Daarna boent ze het wasgoed op een wasbord, boven de wastobben. Misschien gebruikt ze nog groene zeep – ik weet het niet eens zeker. Vervolgens moet al dat natte goed worden uitgewrongen met een wringer: een apparaat met twee rollen die tegen elkaar in draaien. Aan de ene kant staat een tobbe met natte was, aan de andere een tobbe voor het uitgewrongen goed. Je leidt het wasgoed tussen de rollen door om het overvloedige water eruit te persen.
Als ik me, uit verveling, in haar buurt ophoud, mag ik soms de hendel bedienen. Mijn moeder kijkt met argusogen toe of ik het laken wel goed ondersteun om te voorkomen dat het op de vieze, waterige grond terechtkomt waardoor al het wassen voor niks is geweest. Dus vaak zal ik haar niet geholpen hebben.
Waslijn
Bij mooi weer hangt ze alles aan de waslijn langs de schuur – merkwaardig genoeg boven een slootje waarin gier stroomt. Een loslatende knijper of een windvlaag kan rampzalige gevolgen hebben. Om te voorkomen dat de was over gras, grond of gier sleept, wordt de lijn met stokken omhoog gehouden. Het is een vrolijk gezicht: meterslange rijen wapperend wasgoed – blauwe overalls, wit ondergoed, broeken, truien en jurken. In de winter hangt alles op houten rekken rondom de kolenkachel. Het geeft de huiskamer een frisse geur.
Zo’n wasdag is intensief werk. Ik moet er niet aan denken om daar de hele dag mee bezig te zijn, om vervolgens de dag erna alles nog te moeten strijken en opvouwen. Ook dat strijken gebeurt zonder elektriciteit. Op de kachel verwarmt mijn moeder een zwaar strijkijzer. Voor stoom gebruikt ze een natte theedoek. Alleen al bij de gedachte krijg ik het warm. Strijken is sowieso nooit mijn hobby geworden.
Wasmachine
Tegenwoordig is de was geen ambacht meer. Sorteren, inladen, programma kiezen en – na het piepje dat de was klaar is – ophangen aan een rekje over de slaapkamerdeur. In tweeënhalf uur is alles gedaan.
Des te groter is de teleurstelling als mijn wasmachine met een plof de geest geeft. Maar mijn zwager heeft een simpele oplossing: online bestellen bij Coolblue. De volgende dag wordt er een nieuwe gebracht, de oude nemen ze direct mee. Ze draaien zelfs een eerste was en geven een korte uitleg. En die oude machine – nog eentje met zo’n blok beton ter stabilisatie onderin – dragen ze voor je zes trappen naar beneden. Wat een gemak!
Stookhok
Daarom denk ik met bewondering terug aan mijn moeder met die berg wasgoed in dat stookhok. Hoe blij moet ze zijn geweest als ze haar eerste volautomatische wasmachine krijgt, nadat mijn oma naar een bejaardenwoning gaat en wij naar de boerderij verhuizen.
Het stookhok is daarna afgebroken. Maar in mijn herinnering blijft het bestaan. Als kind speel ik vaak in het voorste gedeelte dat van mijn oma is. Er hangt altijd een typische geur, waarschijnlijk van turfrook die in zo’n kleine ruimte blijft hangen. Ik speel er schippertje. Door het raam kijk ik uit over de wijk waaraan wij wonen. In mijn verbeelding verandert het hok in een schip met oma’s deel als stuurhut. Uren kan ik me daar vermaken. Behalve op maandag, want dan is het stookhok strikt verboden terrein.