Je vleugels uitslaan, kijken of het gras bij de buren echt groener is, kan een goed idee zijn. Na jaren bij dezelfde tv-producent te hebben gewerkt – van klein bedrijfje via fusies naar het grote IDTV – waag ik zomer 2001 de stap om freelancer te worden. Ik zeg een vast contract op. Ik wil avontuur, meer mijn eigen richting kunnen bepalen. Niet elke zomer, als het werken aan tv-programma’s een beetje op zijn gat ligt, formats schrijven die standaard in een bureaula verdwijnen.
Bij ons thuis
Mijn eerste freelance job als regisseur is voor Bij ons thuis, een nieuw Teleac-NOT programma dat door een klein team wordt gemaakt. Alles is mogelijk. Met welk facilitair bedrijf wil je werken? Ik mag cameraman en geluidsman zelf bepalen. Het lijkt alsof ik inderdaad in een groener weiland terecht ben gekomen.
Goedgemutst ga ik op vakantie, maar de klap is groot als ik een mailtje van mijn nieuwe werkgever krijg. We hebben nog eens naar het format gekeken. We willen wat dingen aanpassen.
Bij ons thuis is een studio-programma waarin Jeroen Kramer gesprekken voort met ouders over de opvoeding van hun kinderen en welke problemen ze daarbij tegenkomen. Soms schuift er ook een deskundige aan. Dat willen ze gaan uitbreiden. Je kan toch camera doen? We hebben bedacht dat jij als camjo naar de universiteit gaat en daar spreekt met pedagogen, agogen en wat voor opvoedkundige ogen er meer zijn.
Alsof dat nog niet genoeg is, kan ik mijn zorgvuldig gekozen team vergeten. Budget technisch ‘niet haalbaar’. In plaats daarvan krijg ik een facilitair bedrijf toegewezen met een… reputatie. De verhalen gaan dat je na een draaidag thuiskomt zonder geluid op de tape. En daar moet ik nu mee werken.
Camjo
Het camjo-zijn is zweten. Je gaat alleen op pad met een professionele camera en je moet zelf geluid en licht doen. Op de uni tref je een gespannen professor aan die wil weten wat je hem of haar precies gaat vragen. Maar dat wil je tot het interview bewaren, anders verschiet diegene zijn kruit of zegt ‘zoals ik daarnet al tegen je zei.’
Je moet op zoek naar een geschikte, rustige locatie. Vaak levert dat een steriel lokaal op met tl-licht. Niet echt een mooi plaatje.
Je begint met het opbouwen van de set. Als technicus moet je zorgen dat alles werkt en er goed uitziet. Dat is een dingetje. Bij een van de eerste interviews doet het geluid het niet. Wat doe ik fout? In blinde paniek bel ik een bevriende geluidsman. Zo ontdek ik de verschillende frequenties, die in elke regio anders zijn.
Als je dan uiteindelijk zo ver bent, komt het volgende probleem: je zit achter de camera terwijl je de vragen stelt, dus de geïnterviewde antwoordt rechtstreeks in de lens. Het Wiegel-effect. Maar je wilt dat hij schuin langs de camera kijkt. Dus ik moet kiezen: blijf ik achter de camera zitten om in de gaten te houden of het beeld nog scherp is en alles goed in het kader blijft? Of ga ik naast de camera zitten zodat de kijkrichting goed is?
Een en al gedoe. Gevolg: geen goede, scherpe interviews. Waar ze mij dan weer op afrekenen. Uiteindelijk vraag ik om een stagiaire die meegaat om de prof gerust te stellen en naast de camera te zitten.
Kinderen
Dit is totaal niet wat ik van de nieuwe vrijheid verwacht had. Daarnaast zijn de items met de kinderen ook best ingewikkeld. Kinderen en dieren zijn lastig te regisseren. Dan komt er zo’n wildvreemde man over de vloer en die gaat allerlei ingewikkelde vragen stellen, over de scheiding van je ouders, over hoogbegaafdheid, of ze weleens een tik krijgen, hoe ze een navelpiercing mogen, over hun twee vaders.
Zo’n kind valt stil en antwoordt alleen maar met ja en nee, ondanks dat ik open vragen stel. Dan probeer je het ijs te breken door een spelletje met ze te doen, of een potje te gaan voetballen zodat ze aan je kunnen wennen. Maar die tijd heb je eigenlijk niet, want je moet langs twee gezinnen op één dag en meestal wonen die niet in dezelfde plaats. Daarnaast moet ik de crew in de gaten houden. Dus ik ben continu alert. Doet alles het, mag ik even terugkijken? Dat schept argwaan en geen prettige werksfeer. Gelukkig heb ik na een paar draaidagen een crew gevonden waar ik op kan bouwen.
Freelancen in een onzekere tijd
Freelancen is op deze manier geen vrijheid. Het is overleven. En nota bene, op mijn eerste werkdag houdt de wereld zijn adem in na de terroristische aanslagen op de Twin Towers en het Pentagon. Komt er een Derde Wereldoorlog, een economische crisis? En ik heb net mijn zekerheid opgegeven. Geen vast inkomen meer. Geen vangnet waar ik op terug kan vallen.
Nee, het gras is niet altijd groener. Wat ben ik blij dat mijn oude werkgever belt met een klus die op mijn lijf geschreven staat. Of ik geen zin heb om daaraan mee te werken? Ik denk dat je mijn antwoord wel kunt raden.