Blog

Ode aan de zon

Als morgen, 21 juni, de zon opkomt vallen de stralen in het Engelse Stonehenge precies op de zogenoemde Heel Stone. In Tikal in Guatemala maakt de opkomende zon op een van de Mayatempels een schaduw alsof een slang naar beneden kruipt. Flevoland heeft ook een eigen symbolische zonnetempel nabij Lelystad, het Observatorium Robert Morris. Daar moet je eigenlijk een keer in je leven de opkomst van de zon op de langste dag hebben meegemaakt.

In mijn lokale omroeptijd maken we een reportage over de zonnewende. Het is vroeg uit de veren om voor vijf uur ter plekke te zijn, maar je krijgt er ook wat voor terug. Als je plaats neemt op de steen midden in de binnenste cirkel kan je de opkomende zon tussen de linker wig het beste beleven. Al treffen we het niet, want het is koud en regenachtig. Niet bepaald een heerlijke zomerse dag.

Het Observatorium van de Amerikaanse kunstenaar Robert Morris (1931-2018) is een van de inmiddels vele landschapskunstwerken in de Flevopolder. Daarmee heeft de provincie misschien wel de grootste collectie van land-art per vierkante kilometer ter wereld, een combinatie van monumentale beeldende kunst en architectuur.

Het kunstwerk stond eerst in Velsen in verband met de openluchttentoonstelling Sonsbeek Buiten de Perken (1971). Er waren plannen voor een woonwijk en toen het moest worden afgebroken ontstond het idee om het in de IJsselmeerpolder weer op te bouwen. Een stukje groter, want er was wat meer ruimte. De Rijksdienst van de IJsselmeerpolders bood een kavel aan. Met dezelfde machines waarmee de sloten en dijken zijn aangelegd wierpen ze de aarden wallen op. Ze vonden het aanvankelijk wel raar, dijken en sloten daar kun je wat mee, maar zo’n kunstwerk wat is daar de zin van?

Van bovenaf lijken de cirkelvormen, omsloten door aarden wallen, wel op een afdruk van een ufo of graancirkel. Aan de oostzijde staan drie vizieren: de twee buitenste van Beiers graniet bevinden zich op een heuveltje. De middelste bestaat uit twee forse stalen platen. Driehoekige houten tunnels geven toegang tot het centrum van dit unieke object. Wie op de steen in het midden staat, ziet door drie smalle openingen in de aarden wal de vizieren. Het linker vizier markeert de zomerzonnewende, het punt waar de zon op de langste dag (rond 21 juni) even na vijf uur ’s ochtends precies in het vizier omhoogkomt. Door het middelste vizier kun je in de lente (21 maart) en herfst (21 september) de zon zien opkomen, als de dag en de nacht even lang zijn. Het rechter vizier valt samen met het punt van de zonsopgang op de kortste dag rond 21 december. https://youtu.be/vJBMXeg1IVI

Al veertig jaar vindt in het Observatorium rond de langste dag een poëzie- en muziekfestival plaats: Sunsation. De akoestiek is bijzonder: gesproken tekst zingt rond in de cirkel en het geluid galmt als in een kerk. Zacht gefluister tegen de muur is aan de andere zijde in stereo te horen. Een prima decor om gedichten voor te lezen en muziek te laten rondschallen, terwijl je ademloos staat te wachten op de opkomst van de zon.

Vrije kunst

Na het raadplegen van de buienradar besluit ik toch maar niet met de fiets te gaan. Hoewel het een leuke mogelijkheid zou zijn om genieten van kunst en een tochtje door de natuur te combineren. In de gemeente Wijdemeren is namelijk een kunstroute georganiseerd.

Ik begin in de Oude School van Kortenhoef, waarin tegenwoordig een aantal ateliers zijn gevestigd. In de ontvangstruimte kan je van elke kunstenaar een werk zien en aan de hand daarvan bepaal ik mijn route. In het korte bestek van deze middag maak ik een keuze welke dingen ik graag zou willen zien.

Als ik de auto parkeer op het zojuist gerestaureerde schoolplein wordt mijn aandacht getrokken door een spectaculair beeld dat in het weiland staat: gekleurde flessen vormen het woord VRIJHEID. Met de dreigende lucht erachter is het zeker een foto waard.

Op de begane grond van de school heeft onder andere Maarten Vlam zijn atelier. De schilderijen zijn gereduceerd tot horizontale strepen, kleurrijk en ritmisch. Hij noemt de serie Romantisch Landschap. Het lijkt eenvoudig, zet een lijn en er ontstaat het idee van een landschap. Ik vang een gesprek op met een andere bezoeker. ‘Het lijkt me moeilijk om iedere keer weer een originele titel te bedenken?’

‘Ja, dat is waar. Je kan niet elk werk Titel Onbekend meegeven of een nummer, dan zou ik inmiddels al in de onmogelijke getallen zitten.’

Een nijvere kunstenaar dus. www.maartenvlam.nl

Op naar de volgende locatie. Nu het weer wat slechter is het niet zo druk. Het gevolg daarvan is dat je minder anoniem rond kunt kijken. De kunstenaar in kwestie stapt sneller op je af om vol enthousiasme iets over zijn of haar werk te vertellen. Maar dat is natuurlijk ook de bedoeling van een open atelier.

Elk bezoek is anders en iedere kunstenaar heeft een eigen aanpak. Soms mag je ongegeneerd door hun huis wandelen om het tentoongestelde werk te bekijken. Zo kom je in prachtige huizen en doe je tevens nog wat woonideeën op. Een goed voorbeeld daarvan is Atelier Geertje. Gea Lamme zegt op haar website www.ateliergeertje.nl dat wandelingen in de natuur, reizen en gesprekken met mensen haar gedachten prikkelen en ze deze vertaalt in eigen werk met verf en klei. Ik ben onder de indruk van de schilderijen waarop mensen penseelstrepen lijken op een kleurrijke achtergrond.

De beslissing om met de auto te gaan was een juiste, want de regen valt inmiddels met bakken uit de hemel. Schuilend onder mijn hoodie ren ik naar het volgende adres. Op de Kortenhoefsedijk zitten twee leuke ateliers. Hanke Wiegand herken ik van het beeld van het lezende meisje dat bij de bibliotheek in Hilversum ligt. Dat is een groot werk, maar ze prefereert het maken van kleinere sculpturen. We raken in gesprek over haar beelden op een grote buitententoonstelling in en om de historische singel van Woerden. Er hangt een foto van het werk. Het is jammer dat het een tijdelijke tentoonstelling was en dat de drie blauwe mensfiguren alweer weg zijn. Ze zijn te groot voor haar atelier en zullen de vergetelheid in gaan. Gelukkig zijn de foto’s er nog. https://hanke.app/

Even verderop is het atelier van Ingrid Jansen. Zij is een nieuwe techniek gaan toepassen in haar schilderijen: PhotoPainting. Binnenkort heeft ze met een aantal collega’s een expositie in Amersfoort: We are water, over de rol van water in het leven van mensen. www.ingridjansen.nl

Bij het bezoek aan de schilderijen van Henk Ravenhorst merk ik hoe klein de wereld kan zijn. Hij is woonachtig in Workum, maar verhuist binnenkort terug naar zijn geboortegrond. Voor deze tentoonstelling hangt zijn werk in een kinderopvang. Terwijl ik een foto van een van de schilderijen maak, geeft hij uitleg.

‘Dat werk is nog niet af. Het is een opdracht om een ingrijpende gebeurtenis in iemands leven te verbeelden. Ik ben er nog niet helemaal uit hoe het precies moet worden.’

Ik zeg wat ik erin zie. Hij vraagt of ik ook actief ben in de kunstwereld.

‘Nee.’

‘Vanwaar dan de belangstelling?’

‘Ik heb in Kampen gestudeerd, daar was ook een kunstacademie. Een goede vriendin is beeldend kunstenaar en elke keer als er ergens een kunstroute is ga ik wel even kijken.’

Henk vraagt wat ik nu doe en ik begin over het coachen van beginnende schrijvers.

‘Wat grappig, want ik ben op zoek naar iemand zoals jou om mijn vele anekdotische belevenissen op te kunnen schrijven.’

Als hij zijn verhaal vertelt en over zijn ziekte begint, gaat me ineens een lampje te branden. We hebben een gemeenschappelijke vriendin. Snel wisselen we gegevens uit. Wie weet kunnen we in de nabije toekomst nog iets voor elkaar betekenen. www.hnkrgigsandpics.com

Voldaan kom ik even na vijf uur thuis. Het regent nog steeds. Dit was een goede invulling van de tweede Pinksterdag. Zin in een wijntje. Ik hoef niet meer te rijden.

Uw mening graag

Onlangs is de monteur voor de cv-ketel langs geweest voor de jaarlijkse controle. De afspraak is volledig digitaal gemaakt. Je krijgt een mail met een aantal opties wanneer de monteur bij je in de buurt is en dan kun je intekenen op een tijdslot. Een paar dagen voor zijn komst en de avond ervoor krijg je nogmaals een mailalert dat de monteur langskomt zodat hij niet voor de dichte deur komt te staan.

De cv-ketel is keurig schoongemaakt en weer voor een jaartje goed gekeurd. Twee dagen later volgt het volgende mailtje: ‘Onlangs is onze monteur bij je langs geweest. We zijn erg benieuwd of je hier tevreden over bent. Heb je twee tot drie minuten om ons meer te vertellen over dit bezoek? Daar zou je ons enorm mee helpen. We kijken uit naar je reactie!’

Door op een link te klikken kom je in het korte survey met open- en multiplechoicevragen. Nou is een open vraag stellen aan een verhalenverteller een schot voor open doel want ik kan daar wel een leuk verhaaltje van maken, maar daar zit de klantenservice niet op te wachten. Ze willen weten wat je waardering is voor de monteur die bij je is langs geweest op een schaal van 1 tot 10, waarbij 10 de hoogste waardering weergeeft.

Ik vraag me bij dit soort onderzoeken af of ze zinvol zijn. Stel ik ben ontevreden, dan zal ik daar toch zelf wel een mail of telefoontje aan wijden. Of de monteur stapt met modderschoenen mijn huis binnen dan krijgt zo iemand toch ter plekke daarvoor een uitbrander. Als er echt iets mis is of te klagen of recht te zetten dan weet je de servicebalie van het bedrijf zelf heus wel te vinden. Een hoop gedoe zo’n onderzoekje, waarvoor eigenlijk? Ik bedank de monteur liever persoonlijk bij het verlaten van mijn woning. ‘Dank voor het schoonmaken van de ketel, hopelijk kan ik er nu weer een jaartje mee voort. Nog een prettige werkdag verder.’

Er zijn meer van dat soort voorbeelden.  Als je een film op Netflix hebt gekeken wordt na afloop ook je mening gevraagd, onder het mom dat ze de volgende keer beter op je voorkeur – die ze inmiddels allang weten – kunnen inspelen en met een persoonsgericht aanbod kunnen komen.

Of als je bijvoorbeeld je auto voor groot onderhoud naar de garage brengt krijg je ook zo’n enquête vanuit de dealer. Bij het verlaten van de garage word je vriendelijk doch dringend verzocht om de servicebeurt minimaal met een acht te waarderen of liefs hoger omdat de garage en desbetreffende monteur daar ‘last’ mee krijgt vanuit het hoofdkantoor als je de service van de garagehouder lager waardeert.

Het is toch van de zotte, hoe objectief is dit nog? Bij de laatste keer kreeg ik zelfs een doosje met snoepjes mee waarbij op de buitenkant de aanbeveling was geprint voor een hoge waardering met een aantal smileys.

Wat is dat toch dat bij elke transactie je mening of oordeel wordt gevraagd? Allemaal onder het mom van: jouw mening maakt het mogelijk om onze dienstverlening te verbeteren en je in de toekomst nog beter te kunnen helpen. Nog beter? Als ik net bijna verplicht een tien heb gegeven, hoe is dat mogelijk?

Haperende iPod

Het is schitterend weer. De zon staat hoog aan de hemel. Een prima moment om even de boel de boel te laten en mijn fiets uit de kelderbox te halen voor een tochtje over de hei. Ik zoek de sleutels, mijn zonnebril, smeer me in met factor 50. Op het kastje ligt de iPod. Het handige apparaatje is opgeladen en ik doe mijn witte oortjes in door ze eerst onder mijn T-shirt door te halen. Ik scrol naar de artiestenlijst en maak een keuze. Beth Hart, even lekker wakker worden geschud door blues-rock.

Maar ik ben de straat nog niet uit of het nummer Hiding under water stopt.

‘Hold on, your soul will rise again

I said that…’

Ik steek het voetpad over. Op een veilige plek diep ik de speler uit mijn broekzak. Hij staat in de safe-mode, dus hij kan niet door de druk in mijn broekzak zijn gestopt. De teller loopt, maar ik hoor niks.

Nog dicht bij huis loont het de moeite om terug te gaan en te kijken wat er aan de hand is. Het snoer van het oortje blijkt gebroken te zijn of is in ieder geval gammel. Ik pak de rommeldoos met elektronica erbij om te zien of ik nog een ander oortje heb liggen dat erop past. Elke poging faalt. Maar ik weet zeker dat deze redelijk nieuw is, hij zit nog in zijn originele verpakking. Na enig gemorrel hoor ik Beth weer zingen.

‘Keep the pictures, of the happier days

I can’t stand, to watch them anyways

All I wanted, was to talk to you

Say something – say something…’

De koptelefoonpoort van de iPod is niet helemaal jofel meer, maar ik heb geluid. Alleen is het een kort snoertje, de iPod kan niet in mijn broekzak. Ik heb geen zin om hem tijdens het fietsen de hele tijd in mijn hand te houden. Een idee: ik plak de speler met Gaffertape op borsthoogte aan de binnenkant van mijn T-shirt vast, dat moet lukken. Blij met dit idee ga ik tot de uitvoering over en even later ben ik andermaal op weg naar de hei.

Muziek luisteren en fietsen is een ideale combinatie en ik ben blij met mijn oude speler. Probleem is dat ik allang geen muziek meer kan bijladen of vervangen, met als gevolg dat ik cd’s beluister uit de nuljaren van deze eeuw, maar dat maakt me niet.

Ik las dat de iPod door Apple uit de markt wordt gehaald. De sjeu is er wel vanaf, niemand zit meer te wachten op een losse muziekspeler naast een telefoon. Het was een uniek concept en maakte van Apple een grote speler op de muziekmarkt. Maar door de mogelijkheden van de eigen iPhone en andere Androids plus de komst van streamingsdiensten is daar nu toch een einde aangekomen.

Ik ben nogal nostalgisch ingesteld. Ik ga nog net niet met een discman – die nog ergens in de kast ligt – en mijn oude cassettebandjes de straat op. Ik gebruik mijn telefoon niet als muziekspeler. Dat heeft ten dele ook technische redenen. Een paar keer heb ik op mijn Chinese mobiel naar muziek geluisterd, maar het speciale stekkertje dat ervoor nodig is om verbinding met de earplugs te maken werkt niet lekker, het gaat steeds los, zeker in mijn broekzak. Vandaar dat ik bij mijn oude iPod zweer, die dus nu kuren gaat vertonen. Zolang de plakmethode werkt kan ik gelukkig nog op elk moment van de dag naar mijn eigen muziek luisteren.

Vijf jaar Facebook

Vijf jaar geleden ben ik in de wereld van Facebook gestapt. Niet geheel vrijwillig, maar ik startte een eigen bedrijf en dan moet jezelf in de markt zetten. Je moet zichtbaar en vindbaar zijn, dus heb ik mijn schroom overwonnen en een account aangemaakt. Twee zelfs, eentje op persoonlijke titel en eentje voor mijn eenmanszaak Taalmens. Daarbij kreeg ik als digibeet gelukkig hulp van mijn neef die daar zijn hand niet voor omdraait en ook een website wist te realiseren met mijn input.

Daarvoor was ik nooit actief op social media, ook niet op Hyves. Ik keek er altijd vanaf de zijlijn naar… Wat doen mensen daar en heb ik daar behoefte aan? En nu sta ik in de wereld van de posts en likes en daarmee heb ik mijn digitale voordeur letterlijk wagenwijd opengezet.

Het Facebookplatform is gebouwd op het delen van informatie over mij en mijn leven met vrienden in mijn netwerk. Het is een gigantisch netwerk met meer dan 2.6 miljard gebruikers. Van al die mensen zit driekwart dagelijks op het platform. Het is zonder twijfel één van de grootste sociale netwerken. De invloed van Facebook spreidt zich uit over bijna de hele wereld – en Facebook heeft daarmee informatie over een gigantisch deel van alle internetgebruikers.

Het is me meteen wel duidelijk dat ik door op Facebook actief te zijn – hoe bescheiden ook –  ik me aan een grote dataverzamelaar uitlever. Ik help daar zelf aan mee, door dingen in mijn profiel in te vullen en verhalen te plaatsen op mijn pagina, daar krijgt de lezer maar ook Facebook een aardig beeld van wie ik ben, wat mij beweegt en hoe ik in het leven sta, wat mijn interesses zijn.

Maar er zijn ook gegevens die Facebook verzamelt zonder dat ik het in de gaten heb. Op basis van de activiteiten op en buiten de site weet Facebook misschien wel meer over mij dan ikzelf. Ook mijn locatie, betalingen, interesses en apparaatgegevens worden bijgehouden. In feite weet Facebook alles wat ik ooit op, en zelfs buiten, het sociale netwerk heb uitgespookt.

Zo wordt er bijvoorbeeld bijgehouden wanneer en naar wie ik chatberichten verstuur. Facebook weet bovendien precies met wie ik bevriend ben en van wie ik vriendschapsverzoeken ontvang (en aan wie ik ze stuur). Ook houdt Facebook de metadata bij, die aan bestanden vastzit. Hierdoor kunnen ze bijvoorbeeld mijn locatie achterhalen. Facebook werkt erg precies. Elke muisbeweging wordt geregistreerd, onder andere om te kijken hoe lang ik naar een bepaalde post of advertentie blijf kijken.

Alle informatie die ik aan Facebook verschaf, wordt opgeslagen en gebruikt om een profiel over mij op te bouwen. Deze profielen helpen Facebook vervolgens om gepersonaliseerde advertenties te verkopen. Of het nu gaat over interesses, baan, financiële gegevens of locatie – Facebook gebruikt alles. Met al deze informatie heeft het sociale medium een gedetailleerd beeld van wie ik ben en wat ik doe. Dit gebruiken zij vervolgens om mij gepersonaliseerde advertenties te tonen. Hoe uitgebreider mijn profiel, hoe winstgevender ik ben voor het bedrijf Meta, zoals het bedrijf tegenwoordig heet. Als ik naar een nieuwe zwembroek zoek op internet word ik dagenlang met allerlei advertenties bestookt, zelfs als ik allang in mijn nieuwe Adidas baantjes aan het zwemmen ben.

Wat te doen?

Het beste is om zo min mogelijk gegevens over mezelf te delen, zodat deze ook niet tegen me gebruikt kunnen worden. Er is natuurlijk een drastischere maatregel om mijn privacy op Facebook te beschermen: door mijn account te deleten. Maar dat is nogal wat, ik wil me niet verder in een sociaal isolement plaatsen en wel verbinding houden met de wereld om me heen. Maar ja, anoniem Facebooken is nu eenmaal ontzettend lastig.

Een tattoo

‘Heb jij ook een tattoo?’ vraagt een collega nadat ik juist zijn sleeve heb bestudeerd. Zijn linkerarm is van boven tot onderen met zwarte inkt bewerkt. Hij heeft zeker geen naaldangst. Het laatste stukje rond de elleboog is dit weekend voltooid. Ik zie hem al de hele dag met zalf smeren om de verse tekening vettig te houden. Hij kan het hebben zo’n armvullende tatoeage. Hij heeft er het lijf en de lange armen voor.

‘Nee, ik heb er geen,’ zeg ik om op zijn vraag terug te komen.

‘Wil je er wel een zetten?’

‘Ja, misschien. Ik heb weleens met de gedachte gespeeld. Maar ik heb het tot nu toe nog niet durven doen. Ik vind het wel een hele beslissing om er eentje te laten aanbrengen.’

En waar zou je hem dan willen plaatsen?’

‘Ik zou wel een klein beertje willen op de rand van de onderbroek, niet meteen voor iedereen zichtbaar.’ Ik til mijn shirt op en wijs naar de plaats van het toekomstig delict. ‘Dat ie er net zo brutaal bovenuit piept. Maar ik heb een vrij blanke huid. Ik twijfel of het mooi zal zijn. En je kunt hem er niet gemakkelijk weer weghalen, hè.’

Hij knikt instemmend

‘Hoeveel kost dat nou?’

‘Dit laatste stukje is vierhonderd euro.’

‘Daar moet je toch mooi een week hard voor bikkelen.’

Hij lacht. ‘Ja, dat is waar.’

‘Dus je loopt met zeker twee maandsalarissen rond nu de arm helemaal klaar is. Of ga je dit ook nog inkleuren?’ Ik wijs naar het vrije rondje op zijn elleboog.

‘Nee, die laat ik vrij, dat is vrij pijnlijk en ik vind het wel mooi zo.’

‘Zeker, zeker,’ beaam ik.

Ik heb een zwak voor mannen met een mooie tattoo. Ik hou niet van kliederwerk of mensen die hun hele lichaam vol kalken. Maar een mooi gezette, subtiele huidbewerking zie ik graag. Op het songfestival liep de Italiaanse zanger Achille Lauro voor San Marino rond die zat te pronken met zijn tatoeages. Niks mis mee, maar bij hem is het net too much. Overdaad schaadt in dit geval. Door de lukrake positionering kreeg ik het idee dat hij niet echt een beslissing kon maken welke tattoo wil ik eigenlijk en waar. Het frappante was dat het wel leek of zijn tepels niet om de juiste plek zaten, maar dat zal gezichtsbedrog zijn geweest.

De tatoeage die je eventueel laat zetten moet wel een bepaalde betekenis voor de drager vertegenwoordigen, vind ik. Je draagt hem voor de rest van je leven met je mee. Ik zou het niet aanraden om het in een dronkenbui of opwelling te laten doen. Je ziet soms wel eens van die (gelukkig) kleinere kriebels die bijna niet door een professionele tatoeëerder gezet kunnen zijn, waar iemand zelf of een vriend aan het krassen is geweest. Dan schud ik toch bedroefd het hoofd, wat jammer van zo’n lichaam. Het moet er niet uitzien als een bonte verzameling van foute plakplaatjes. In het gezicht of zelfs de nek zou ik zelf ook geen blijvend onderhuids souvenir laten aanbrengen. (Sorry, S10 en Douwe Bob.)

Ik merk dat als iemand er eentje laat zetten er vaak meerdere volgen, alsof het een soort verslaving is. Misschien moet je ook wel wachten met een tatoeage totdat je een beetje op leeftijd bent. Als je in wat rustiger vaarwater terecht bent gekomen en niet de intensie hebt om maar van alles op je lijf te laten zetten. Als je weet wie je bent, wat je bent en waarom je dat bent. Als je het doet moet er wel een goed verhaal achter de tattoo zitten.

Chaos

Hopelijk verloopt het Eurovisie Songfestival deze week minder chaotisch dan de vorige keer dat Italië het festival organiseerde. In 1990 wint Toto Cutugno met in mijn visie een kwezelliedje. De Berlijnse muur is net gevallen en Europa werkt aan haar eenheid en deze song – als een van de velen dat jaar – getuigt ervan. https://youtu.be/I2R1PtwNbsI  Dus in 1991 gaat het circus naar Italië. Maar de wereld verkeert in oorlog net zoals nu. De Golfoorlog is gaande en ook op de Balkan rommelt het. Op het allerlaatste moment wordt van locatie veranderd omdat het cinemacomplex Cinecittà in Rome beter te beveiligen is. Dus geen uitzending vanuit de badplaats Sanremo.

Het is een lange avond, zoals meestal. Er is een limiet van tweeëntwintig landen en Nederland doet voor de tweede keer niet mee, omdat het Dodenherdenking is. Toch ga ik er weer lekker voor zitten. Ik woon in Maastricht op dat moment en steun onze Zuiderburen die de ook in ons land zeer populaire band Clouseau naar Rome sturen. https://youtu.be/4OAL0Z6C5ys Het is niet een van hun beste en lekker in het gehoor liggende nummers en het succes valt tegen.

Er is een uitgesproken favoriet en dat is de Zweedse Carola. https://youtu.be/cYj2-w6GtuE Ze doet voor de tweede keer mee, en bij de repetitie oogst ze veel lof. Maar op de avond van het werkelijke optreden gaat alles mis. De kijkers hebben het niet in de gaten,  maar de zaalversterking valt uit en het publiek in de zaal ziet alleen een druk bewegend meisje wier haar door een windmachine uit de plooi wordt geblazen. Na enige commotie hoeft ze niet nogmaals te zingen omdat het voor de jury’s wel te horen en te zien was.

Na haar treedt de Frans-Tunesische Amina op. Zij is voor mij een revelatie. Als ik haar zie en het nummer hoor, ben ik meteen verkocht. Wat een geweldig lied, het beste Eurovisienummer tot nu toe voor mij! Met een prachtige performance. Na een flirt met haar oranje sjaal naar de accordeonist weet ik het zeker: de douce points zijn voor haar. https://youtu.be/PnxEBAoCZIw C’est la dernier qui a parlé qui a raison.

De uitzending is vanuit een filmstudio en oude Italiaanse filmfragmenten keren veelvuldig terug. Alle deelnemers introduceren zichzelf door het zingen van een Italiaanse evergreen. Achter de schermen blijft het rommelen met de verbindingen en de communicatie. De Duitse televisie is haar commentator kwijt en maakt uiteindelijk gebruik van een krakende telefoonverbinding. Ondertussen doet het presentatieduo – de beide Italiaanse winnaars Gigliola Cinquetti  (1964) https://youtu.be/Utd9cHBPfRA en Toto Cutugno –  hun best om de boel aan elkaar te praten. Ze staan gespannen met hun grote clipboards voor zich voornamelijk de hele avond Italiaans te rebbelen. Vooral Toto is erg druk, zijn Engels is belabberd, hij verbasterd veel songtitels en namen van artiesten. Uiteindelijk maakt hij er maar een running gag van. De commentator van de BBC verzucht dat hij nog nooit een uitzending heeft meegemaakt waarin er zoveel geouwehoerd wordt. ‘I have never heard so much talk on the Eurovision stage in all my life.’

Nu hebben Italianen daar wel een handje van. Ik volg hun San Remofestival – omdat de winnaar daarvan vaak naar het Songfestival gaat – en daar moet je ook door een hoop Italiaans gewauwel heen bijten.

Na de tweeëntwintig optredens is het eindelijk tijd voor de jurering. De artiesten zitten letterlijk in de green-room. Er ligt een appelgroen tapijt op de vloer. Het presentatieduo blijft lekker aan het haspelen. Af en toe zie je de wanhoop in hun ogen: klopt het wat ik zeg. Ook de EBU-voorzitter Frank Naeff krijgt er subiet grijze haren van en moet vaak ingrijpen tijdens de puntentelling.

Al snel blijkt dat de jury’s geen unanieme winnaar hebben en dat de twaalf punten over diverse landen verdeeld worden, maar uiteindelijk komen enkele landen boven drijven, waaronder ook Malta dat voor dit jaar weer mee mag doen, omdat er door het afzeggen van Nederland een plekje is vrijgekomen.

Nadat twintig landen gestemd hebben gaat Zweden aan de leiding met 140 punten, Israël volgt met 134 en Frankrijk heeft 127. Bij de Cypriotische jury krijgen ze respectievelijk 6, 5 en 7 punten. Dus het blijft in evenwicht. Als laatste mag het organiserende land zijn punten geven. Het moet in het Frans wat weer problemen oplevert, maar alleen Frankrijk krijgt 12 punten en komt daarmee gelijk met Zweden op 146 punten, een ex aequo. Dat is een keer eerder gebeurd in Spanje (1969) toen er vier landen als eerste eindigden, waaronder Lenny Kuhr met Troubadour. Dat wil de EBU nooit meer, dus de regelementen zijn aangepast en nu wordt er gekeken naar de toppunten van de jury’s: wie heeft er het meest 12 punten gekregen? Ook dat aantal ligt gelijk. Maar helaas voor Frankrijk – en voor mij – heeft Amina maar twee keer 10 punten gekregen en Carola vijf keer. Dus zij gaat er met haar ‘Fångad av en stormvind’ met de winst vandoor. Erg zuur voor Frankrijk. Ik moet echt een nachtelijke troostborrel gaan drinken bij mijn favoriete Maastrichtse barman.

Tot op de dag van vandaag is er discussie over deze beslissing. Er is een uitgesproken kamp dat vindt dat Amina van de verdiende winst is beroofd: zie op de diverse fora. Waarbij meneer Rob Kirby het naar mijn mening goed onder woorden brengt: ‘Dit is het allerbeste Eurovisie lied allertijden en Amina gaf een absoluut onvergetelijke performance. Ik heb al haar albums gekocht. Amina is beroofd van de overwinning, maar zij blijft voor eeuwig in onze gedachten. Ik ben blij te lezen dat zovelen het met me eens zijn.’ #ESC1991 #ESC2022

Moordaanslag

De namiddagzon trekt een streep over de glinsterende zee. Aan de horizon zie ik Jacobladders uit de wolken naar de Atlantische oceaan reiken. Ik ben aan de westkust van Wales. Deze week maken we opnamen voor de EO-documentaire Vergeten Inzet, over de rol van de Nederlandse vissers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze werden met gevaar voor eigen leven ingezet om met hun omgebouwde vissersboten de zee rondom Groot-Brittannië mijnenvrij te houden.

We staan op de kliffen om de containerschepen te filmen die op weg zijn naar het idyllische vissersdorp Milford Haven. Achter ons staat de vuurtoren met aan haar voet grazende schapen. Het vredige tafereel wordt ruw onderbroken door het geluid van een mobiele telefoon. De geluidsman neemt op. ‘Nee, dat meen je niet! Hoe is het dan nu met hem?’

We kijken hem geschrokken aan, wat is er aan de hand? Pim Fortuyn is na een radio-interview op het Mediapark in Hilversum neergeschoten en ze zijn nu bezig hem te reanimeren.

Verslagen gaan we verder met de opnamen, maar de sfeer is terneergedrukt. Na elk shot checken we het nieuws op internet. Af en toe krijgen we via de telefoon actuele berichten uit Nederland. De schutter is door de politie ingerekend bij het Texaco tankstation op de Lage Naarderweg. Als we horen dat Fortuyn aan zijn verwondingen is overleden houden we de draaidag voor gezien. Het mooie licht waarom we hadden besloten hier op dit moment te filmen, is toch verdwenen.

We drinken een Engels biertje en bespreken dat dit alweer een brute moord is op een BN’er. We halen herinneren op aan het memorabele optreden van Fortuyn op de avond van de gemeenteraadverkiezingen in maart en de vernieuwende rol van de rechts-populistische politicus, die op weg was om de nieuwe minister-president te worden bij de aanstaande Tweede Kamerverkiezingen. https://youtu.be/xXm7nYKpBlA

De volgende ochtend vragen we bij het ontbijt aan het gezin waar we logeren om de krant. Die hebben ze niet, maar de gastvrouw begrijpt wel waarom we het nieuws willen lezen. Met een sterk Welsh accent vraagt ze: ‘What is that with your Dutch politics?’

Wij weten het ook niet. We hebben wel begrepen dat er rellen zijn uitgebroken omdat een deel van de bevolking woedend is op het zittende paarse kabinet Kok.

In de kiosk kopen we The Guardian. Pontificaal staat het dode lichaam met een bebloed hoofd op de voorpagina met daarboven: assassinated. Een rilling loopt over mijn rug. Moet dit? De foto heeft veel impact. En bij iedereen die we die dag interviewen is het onderwerp van gesprek.

Op donderdag komen we met de veerboot terug in Nederland. Het voelt anders, alsof er een gat in de dijk is geslagen. Het is rustig op straat, er zijn geen rellen meer, maar het land is verdeeld. Heel gek dat zoiets gebeurd op een plek waar je vaak komt, in de plaats waar je woont. Je kunt het je bijna niet voorstellen. De volgende dag is de begrafenis. https://youtu.be/rpca9WiqMyo  Het beeld van de mensen die rijen dik langs de weg staan en bloemen op de witte rouwauto gooien, blijft me altijd bij.

Onder de maat

Het is verontrustend te lezen dat de prestaties van leerlingen achteruitgaan. Basisvaardigheden als rekenen, lezen en schrijven laten te wensen over. De Onderwijsinspectie heeft twee weken geleden in haar jaarlijkse rapportage aan de bel getrokken.

‘We hebben geen tijd te verliezen,’ is de conclusie van Dennis Wiersma, de minister van onderwijs. Hij laat weten met een masterplan te komen om het tij te keren.

Wat is er aan de hand? Al jaren loopt de vaardigheid van leerlingen terug. Het lerarentekort, de hoge werkdruk en onvoldoende bijscholing worden als belangrijkste verklaringen genoemd. Scholieren presteren bij toetsen almaar slechter. Zelf vragen ze zich af: foutloos rekenen en schrijven, is dat eigenlijk wel nodig in een tijd van autocorrectie en calculators?

Ik weet nog dat ik voor mijn middelbare school na de zomervakantie een rekenmachine moest aanschaffen. Zo’n zakjapanner gebruiken voelde vreemd. Op de lagere school was er veel aandacht besteed aan het stampen van de tafels en hoofdrekenen. Nu kon ik door een druk op een aantal toetsen het antwoord weten. Wel makkelijk bij worteltrekken en het berekenen van sinus en cosinus, geef ik toe. Maar zorgt dit niet voor een verslapping van je rekenvaardigheden?

Al snel ontdekten we bij het gebruiken van een rekenmachine dat je er ook nog andere dingen mee kon doen. Het display van de calculator ondersteboven houden om woorden te maken. ‘HELEBOEL’ (73083734) maar vooral ‘OLIEBOL’ (7083170) waren erg populair.

Een andere gedachte bij leerlingen is dat dt-fouten er tegenwoordig door de autocorrectie op de computer vakkundig worden uitgevist. Maar dat is een illusie, er zijn instinkers waarbij je de taalregels toch moet weten. En de computer kent niet elk woord. Laatst vroeg iemand of ‘quichekraam’ aan elkaar moest worden geschreven. Een nieuw woord, niet te vinden op www.woordenlijst.org maar daarvoor geldt hetzelfde principe als marktkraam of kaasmarkt.

Het onderwijs aantrekkelijk maken is al jaren een uitdaging. Begin deze eeuw heb ik een serie gemaakt over eigentijds onderwijs om allerlei pogingen in beeld te brengen om de achterstand weg te werken en middelbare scholen weer leuk en attractief te maken. Leerlingen bij het onderwijs betrekken, aansluiten op eigen interesses, vakken te integreren met elkaar. Veel verschillende pogingen om maar vooral de demotivatie en uitval bij leerlingen en leraren te keren. https://youtu.be/UcFG1vlaEz0 Passend onderwijs is het toverwoord van het laatste decennium, maar het heeft een averechts effect. In een overvolle klas kan je niet voldoende persoonlijke aandacht besteden aan de helft van de leerlingen met een rugzakje.

Volgens mij begint het met de basisvaardigheden, als je die niet beheerst wordt het trekken aan een dood paard. De basis aanleren is misschien niet leuk, dat is schoonmaken ook niet, maar het moet wel gebeuren! Wie de tafels goed kent, is in staat een ingewikkelde deelsom op te lossen en uiteindelijk ook om nepkortingen te herkennen of de maandelijkse lasten van een hypotheek te berekenen. Als je niet een brief kunt schrijven, wordt het moeilijk een baan te vinden. En wie goed kan lezen, kan een bijsluiter van een medicijn begrijpen. Of een krant. Een brief van de gemeente. Een programma van een politieke partij.

Er is geen gouden formule om het niveau van de basisvaardigheden te verbeteren. Toch verwacht de Onderwijsinspectie dat scholen de basisvaardigheden over twee jaar op orde kunnen hebben. Dat zal tijd worden, want de dalende onderwijskwaliteit werkt kansenongelijkheid in de hand. Er is een groeiende groep laaggeletterde mensen die niet goed kan meekomen in de samenleving. Met alle gevolgen van dien.

Spookdorp

Er is een bakker, een pompstation, een café, een gemeentehuis, een basisschool en zelfs een kerkhof. Het is een compleet dorp inclusief ondergronds rioolstelsel, treinstation en bushaltes maar met één bijzondere eigenschap: alles staat leeg en er woont niemand. Welkom in Marnehuizen! Een levensecht dorp in een militair oefenterrein Marnewaard, in de buurt van Lauwersoog. In dit ‘Urban Training Centre’ wordt niet alleen door het leger voor trainingen gebruikt, maar ook door de brandweer, politie, ME, buitenlandse strijdkrachten en antiterreureenheden.

De bouw van het dorp is in de jaren ‘90 gestart. Het begon met zeventien huizen met hier en daar een verdwaald autowrak. Tegenwoordig bestaat Marnehuizen uit honderd tweeëntwintig objecten. De straten zijn voorzien van telefooncellen, afvalcontainers en verkeers- en straatnaamborden. De huizen hebben elektriciteit en er staan zelfs auto’s in het dorp. Zo kunnen eenheden trainen op een levensechte situatie, denk aan gijzelingen in een schoolgebouw of een aanslag op het station, zonder dat er echte slachtoffers vallen.

Niet veel mensen zullen weten dat dit spookdorp bestaat. Ik ken het militaire oefendorp doordat ik daar in opdracht van de Koninklijke Luchtmacht een item heb gemaakt over de inzet van hun geleidewapens. Naast vliegend materieel beschikt de Luchtmacht namelijk ook over luchtverdedigingsrakketten die vanaf de grond worden afgevuurd. Ze gebruiken twee typen. De Patriot is voor het opsporen en uitschakelen van vliegtuigen en raketten. De Stinger is een draagbaar hittezoekende luchtafweerraket die vanaf de schouder kan worden afgevoerd. https://youtu.be/px3TPlsIlls https://youtu.be/vx3rOQyLsro

We vertrekken vanaf de luchtmachtbasis De Peel naar het oefenterrein in de kop van de provincie Groningen. Een lange colonne van zo’n dertig containers op vrachtwagens doorkruist het land. Naast het wapensysteem zelf gaat het om generatoren voor de stroomvoorziening, verbindingsvoertuigen, onderhoud containers en keukenwagens. Het ziet er indrukwekkend uit als je daarin meerijdt.

Het Patriotsysteem is mobiel. Al het materiaal zit in containers die naar elke gewenste locatie kunnen worden gebracht. Het wapensysteem is zo overal ter wereld inzetbaar ter verdediging van strategische doelen, vliegvelden, militaire installaties, havens of een grote stad. Vorige week zijn Nederlandse militairen van deze eenheid vertrokken naar Slowakije om met het Patriot-luchtverdedingssysteem de oostflank van de Navo te versterken.

Bij de opnamen oefenen we onder andere een scenario waarin de verdediging van Marnehuizen een rol speelt. Het is vrij surrealistisch om dat een keer mee te maken. Ik kijk mijn ogen uit in het ‘oorlogsgebied’. Beelden die je kent van televisie komen nu zo ineen heel dichtbij. Ook al wordt er geschoten met losse flodders.

Marnehuizen is een van de meest realistische oefendorpen van Europa en is vrijwel het hele jaar volgeboekt. Het is niet toegankelijk voor het publiek. Wel loopt er een wandelroute om het militaire terrein, waardoor je er een kijkje kunt nemen. Soms betrapt defensie in een van de gebouwen een vrijend stelletje dat daarmee alle verboden negeert. Maar ‘make love not war’ is nog altijd een goed motto naar mijn mening. #marnehuizen #defensie #partiots