Stel je een mooie zomerdag voor in 1898 op het strand van Scheveningen. Aan de Noordzeekust zijn vissersdorpen veranderd in mondaine badplaatsen. Door de toegenomen welvaart, verbeterde reismogelijkheden, vooral door het snelgroeiende spoorwegnet, is het vrijetijdsgedrag van de bourgeoisie veranderd.
De lokale bevolking leefde tot nu toe van de opbrengsten van de zee, maar aan het einde van de negentiende eeuw wordt in de zomermaanden het strand steeds meer gedomineerd door (welgestelde) vakantiegangers. Het besef dat een verblijf aan zee een helende werking kan hebben, doet ook een flinke duit in het zakje. Er worden promenades, wandelpieren en kuurhotels gebouwd. De aanblik van de stranden veranderd. Het toerisme in de kuststreken neemt toe.
Duitse schilder Max Liebermann
Vandaag gaan we met Max Liebermann naar het strand. De Duitse schilder is verliefd geworden op de weidse Nederlandse landschappen, duinen, strand en zee. In de zomermaanden verlaat hij Berlijn en logeert aan de kust. Hij voelt zich meer aangetrokken door het koelere, ruigere strand aan de Noordzee dan de mediterrane zonovergoten streken.
Al vroeg is Max naar het strand gewandeld. Het duinpad gaat steil omhoog. Hij houdt van wandelen, niet om ergens te komen maar om goed om zich heen te kunnen kijken. Zo nu en dan blijft hij staan om zijn schetsboek tevoorschijn te halen en te tekenen wat hij ziet. Zijn kalende hoofd heeft hij bedekt met een gleufhoed en hij is altijd keurig gekleed in een driedelig pak met pochet. Misschien is het te warm voor vandaag, maar alla.
Schelpenvisser
Uiteindelijk zoekt hij een goed plekje uit en neemt plaats in een rieten strandstoel die hem beschermt tegen zon en wind. Met zijn priemende bruine ogen tuurt hij over het strand. Een schelpenvisser schept met een net door de branding en sleept de vangst naar zich toe. Max legt het schetsboek op zijn schoot en begint met snelle halen de contouren van de visser op papier te zetten.
Paarden trekken een badkoets, een houten kleedhokje op vier wielen, de zee in. De koets dient om het zwemplezier privé te houden – met andere woorden om de badgasten een van alle kanten bekeken wandeling naar dieper water te besparen. Zwempartijen vinden keurig naar geslacht gescheiden plaats op aparte delen aan het strand, volgens zedige kledingvoorschriften.
De badende jongens in de verte vormen een uitzondering. De dorpsjeugd speelt ongekleed in de zee. Ze joelen van plezier en proberen over de aanrollende golven te springen. Hun schouders zijn roodverbrand.
Een meisje in een wit rokje
Max gaat helemaal op in zijn schetsen en merkt niet dat een bal naar zijn voeten rolt. Een meisje in een wit rokje met een schattig mutsje op vraagt vriendelijk of ze de bal terug mag. Max friemelt onthutst aan zijn zwarte borstelige snor en knikt. Vrolijk huppelt het meisje terug naar haar broertje die een zandkasteel aan het bouwen is.
Mensen lopen langs en kijken naar zijn schetsen. Niet iedereen vindt wat hij tekent mooi. Maar Liebermann houdt er niet van om de modellen die hij portretteert te idealiseren, hij schildert de mensen zoals ze zijn en zoals hij ze ziet. Zijn werk is ‘impressionistisch’. Hij hanteert een vlotte en schetsmatige werkwijze, lichte, heldere kleuren en schildert onderwerpen die hij in het dagelijkse leven tegenkomt. Geen afbeeldingen van godsdienstige taferelen of gecomponeerde stillevens meer.
Tennisspel
Gefascineerd kijkt Max naar een tennisspel in het zand: een gemengd dubbel. Een sport overgewaaid uit Engeland. De vrouwen dragen enkellange jurken, hooggesloten bovenkleding en sierlijke zomerhoeden. De heren zijn nonchalanter gekleed, maar evengoed volgens de hedendaagse mode. De ene speler is helemaal in het wit met nette loafers. Zijn maat draagt een grijze pofbroek, wit overhemd en grijze pet. De toeschouwers zitten in een strandstoel of staan langs de lijn. Sommigen met hun handen nonchalant in hun zak.
Een jager in de duinen
Max legt het snel vast in zijn schetsboek, hij gunt zichzelf geen tijd om te roken. Plotseling klinkt er een schot. Een jager struint met zijn hond door de duinen op zoek naar konijnen. Ook de ruiters op het strand kijken verschrikt op. Paardrijden is tegenwoordig populair bij de gegoede burgerij. Het rode paard met een gekortwiekte staart glanst in het zonlicht; door het witte haren aan de benen lijkt het of het beest sokken draagt. De ruiter zit fier in het zadel en draagt een zwart pak met bolhoed. Twee amazones volgen. Ook dit tafereel legt de schilder nauwkeurig met zijn potlood vast.
Aan het einde van de dag klapt Max tevreden zijn schetsboek dicht. De zee fonkelt nog na in de avondzon. Het zouden weleens mooie schilderij kunnen worden. Thuis gaat hij zijn studies verder uitwerken.
- Deze impressie is geïnspireerd op een bezoek aan Museum Singer in Laren waar een overzicht van het werk van Max Liebermann (1847-1935) te zien was.