Dinsdag 2 december 1975 gebeurt er iets uitzonderlijks. De stoptrein Groningen – Zwolle komt iets na tien uur in een weiland ter hoogte van Wijster plotseling tot stilstand. Er is aan de noodrem getrokken. Zeven jonge Zuid-Molukkers dringen gewapend de treincoupé binnen en roepen: ‘Menu Muria, handen omhoog! Dit is een kaping!’
Ik ben net veertien jaar oud en weet wel dat vliegtuigen door terroristen worden gekaapt, maar dit is nieuw voor mij. Het schokkende nieuws heeft een directe link met mijn woonplaats Bovensmilde. Daar is sinds oktober 1969 een Ambonese wijk, dat is de term die we gebruiken, en jongeren uit deze wijk kapen een trein in hun streven naar een onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken (RMS).
De kapers zijn in station Assen opgestapt en hebben cadeaus bij zich, verpakt in sinterklaaspapier. Als de trein stilstaat, scheuren ze de verpakkingen open, toveren wapens tevoorschijn in de kleuren van de Molukse vlag. Met veel kabaal drijven ze de tweeënzeventig treinpassagiers bij elkaar. Ze delen oude kranten en tape uit aan de gegijzelden. ‘Ramen dichtplakken!’ schreeuwen ze. ‘Wie zich verzet, krijgt een kogel door de kop!’
Eisen van de kapers
Meteen aan het begin valt de eerste dode, de machinist die komt kijken waarom de trein tot stilstand is gekomen wordt beschoten en later dood op de rails gegooid. De kapers laten een paar vrouwelijke passagiers vrij om hun eisen over te brengen. Ze willen een bus naar Schiphol en de beschikking over een vliegtuig. Als het niet wordt ingewilligd, zullen ze vanaf één uur elk uur een gijzelaar executeren.
Het beleidsteam dat in Beilen en Den Haag in allerijl is ingericht, heeft echter een andere tactiek. Tijd rekken en traineren; wel praten, maar niet toegeven. Dus blijft het stil rondom de trein als het ultimatum afloopt.
De kapers voegen vervolgens de daad bij woord. Ze kiezen een willekeurig slachtoffer uit. Maar de executie gaat slordig. De passagier wordt niet geraakt, maar houdt zich dood en weet later te ontvluchten. Een tweede slachtoffer, een dienstplichtig soldaat is niet zo gelukkig. Hij valt dood neer naast de trein. Inmiddels weten mensen die in het achterste treinstel zitten te ontsnappen, samen met de conducteur.
Geen van de eisen wordt ingewilligd, ook niet als op donderdag 4 december een derde passagier wordt doodgeschoten. https://youtu.be/LOyPe-oVN5Q
Nog een bezetting
Op diezelfde donderdag besluiten zes andere jonge Molukkers uit Bovensmilde, onder wie een broer van de treinkapers, samen met een Molukker uit Amsterdam, de Indonesische ambassade in Amsterdam te bezetten om hun kameraden in Wijster te ondersteunen. In de paniek valt er een dode als een medewerker van het Indonesische consulaat bij een ontsnappingspoging uit een raam springt. Maar de bezettingsactie is impulsief en slecht voorbereid. Er blijkt nog een school voor Indonesische kinderen in het gebouw te zijn en de consul-generaal is er niet, die zit bij een vergadering in Den Haag over de gijzelingsactie in Wijster. (Voor meer info zie de documentaire die Andere Tijden over deze bezetting heeft gemaakt.) De vergeten gijzeling – Deel 1 – Andere Tijden; De vergeten gijzeling – Deel 2 – Andere Tijden
Overgave
Beide gijzelingsacties slepen zich dagenlang voort. Na bemiddeling door Johan Manusama (president in ballingschap van de Republik Maluku Selatan) en de weduwe van Chris Soumokil (president van de Republiek van de Zuid-Molukken) geven de treinkapers zich op 14 december over en komen de laatste 23 gijzelaars vrij. Dat herinner ik me nog goed. Het is op een kille zondag en zoals gewoonlijk breng ik die zondag door met een vriend. We zijn bij hem thuis, maar zitten voor de buis om te zien hoe iedereen de trein verlaat. De kapers geven op omdat er berichten zijn over represailles op de Molukken. Daarnaast is het flink gaan vriezen, waardoor het verblijf in de trein voor iedereen onaangenaam is geworden. https://youtu.be/y3VT2ryC06I
De bezetting in het consulaat gaat nog vijf dagen door. Ook dan geven deze zeven bezetters zich vrijwillig over, na intensieve bemiddeling door onder andere dominee Metiary uit Assen, die de jongens persoonlijk kent. https://youtu.be/KLF3SPKTD2c
Begrijpelijk
Ik ben verbaasd over de beide acties van mijn dorpsgenoten. Je kent de voorgeschiedenis van de Zuid-Molukkers niet. Ze zijn in het dorp komen wonen omdat ze niet langer in het voormalig concentratiekamp in Westerbork mochten wonen. Hoe ze daar terecht zijn gekomen weet je eigenlijk niet. In die bewogen decemberdagen van de gijzeling geven de media meer achtergrondinformatie, maar veel later besef je hoe schandalig de Molukkers – namelijk voormalig KNIL-militairen en hun gezinnen – door de Nederlandse overheid zijn behandeld. Dat de beloften die aan hen gedaan zijn toen ze in 1951 gedwongen naar Nederland kwamen, op geen enkele wijze zijn ingelost. En dan begrijp je dat hun kinderen het niet meer pikken en in actie komen. Het is dan ook geen verrassing dat er nog meer (radicale) gijzelingsacties volgen, waarvan twee wel heel erg dicht bij huis.
PS Mocht je meer willen lezen over deze treinkaping dan kan ik je twee boeken aanraden: IJsbloemen en witte velden: Ger V. en een spoor van geweld (1989), ISBN 90-6074-285-0
Korban: het verhaal van een Molukse activist (1998), ISBN 90-295-4821-5
Of de Telefilm Wijster: https://youtu.be/kDIft5iG95w