De schaatsers hebben deze winter maar één focus: de Olympische Winterspelen in Milaan–Cortina. Hun leven is teruggebracht tot een strak ritme van trainen, slapen en denken aan medailles. Voor Nederland ligt de grootste kans op eremetaal traditioneel bij het langebaanschaatsen. Net zoals Zweden uitblinkt in langlaufen, Canada in ijshockey, Duitsland in rodelen en Oostenrijk in het alpineskiën. Onder hoogspanning jagen sporters hun dromen na, gedreven door discipline, pijn en het verlangen naar perfectie.
Maar ergens anders in Europa wordt óók intensief getraind. Ver weg van stadions, camera’s en volksliederen. Elke winter reist het Korps Mariniers af naar het noorden van Noorwegen om te oefenen in extreme winteromstandigheden: snijdende kou, meters sneeuw, hagel en ijs. Met de huidige geopolitieke spanningen en de dreiging vanuit Rusland is dat allesbehalve een routineklus. Hier gaat het niet om honderdsten van seconden, maar om overleven en slagkracht.
Salt Lake City
Het is 2002. Terwijl in Salt Lake City de Olympische Winterspelen in volle gang zijn, bevind ik mij voor het programma Dossier Alarm met het Korps Mariniers diep in de Noorse bossen. Tijdens deze wintertraining worden mariniers voorbereid op operaties in internationaal verband, samen met andere NAVO-eenheden. Ze trainen met uiteenlopende wapensystemen en leren te overleven in de ijzige kou van de poolcirkel. Improvisatie is geen kunstje, maar noodzaak.
Sinds 1972 gebruiken de mariniers de onherbergzame Noorse omgeving om hun capaciteiten te testen en te verbeteren. Ze moeten bij temperaturen tot min veertig graden snel kunnen verplaatsen, opereren in kleine en grote eenheden en effectief kunnen vechten. Het lichaam en de geest worden hier tot het uiterste gedreven.
We vertrekken vanaf Schiphol richting Oslo – het inklaren van de apparatuur duurt altijd lang en de camera gaat mee als handbagage want je wilt niet dat je op de plaats van opname komt en het werkt niet meer doordat er handhandig met je bagage is omgegaan. En vliegen door naar Bardufoss. Op het militaire vliegveld worden we opgewacht door een voorlichter van de marine die ons de komende dagen zal begeleiden. Hij brengt ons naar het hotel: veel hout, warm licht, je waant je in een grote sauna. Het ligt prachtig aan een stijf dichtgevroren baai. Het is min twintig, maar het voelt kouder. Voor vertrek zijn we nadrukkelijk gewaarschuwd: er bestaat geen slecht weer, alleen slechte kleding.
Oefening Korps Mariniers
Dus gehuld in North Face-jassen, sneeuwboots, wanten, mutsen, sjaals en extra thermolagen trekken we de volgende dag het veld in. Daar waar de mariniers verblijven – geen hotel, geen luxe, maar een zelfgebouwd onderkomen midden in de natuur. We volgen verschillende oefeningen: een amfibische landing aan de kust, het opzetten van een bivak met natuurlijke materialen, vuur maken zonder gezien te worden. Indrukwekkend is een lange rij mariniers in witte camouflage bij een schietoefening op ski’s, hoog in de bergen. Tijdens de wintertraining leren ze eerst individuele vaardigheden: navigeren in de sneeuw, wat kou doet met je wapen, hoe je handelt als je door het ijs zakt. https://youtu.be/QexM0_lttKQ
Ik heb diepe bewondering voor de mannen die deze ontberingen dag na dag doorstaan. Overdag eten we de noodrantsoenen, opgewarmd op een door de mariniers zelf gestookt vuurtje. De training vindt plaats in een adembenemend decor: witte bergen, donkere naaldbomen, fjorden en een dik pak sneeuw waarin je tot je knieën wegzakt als je niet oplet. Het levert schitterende beelden op. Maar mijn god, wat is het koud. Geen extra thermolaagje kan daar echt tegenop. Je moet continu bewegen om warm te blijven. Gelukkig kunnen wij na een lange, ijskoude dag terug naar een behaaglijk hotel.
Jochem Uytdehaage
Als schaatsliefhebber probeer ik ondertussen de verrichtingen in Salt Lake City te volgen. Thuis heb ik nog gezien hoe ‘Tarzan’ Gerard van Velde, met ontbloot bovenlijf, over het middenterrein liep na zijn gouden 1000 meter. Ook Jochem Uytdehaage verkeert in bloedvorm: goud op de vijf kilometer en nu vannacht de tien.
Samen met de geluidsman kijken we in de lobby van het hotel naar de race van Uytdehaage tegen Derek Parra, de man die hem eerder goud had onthouden op de 1500 meter. Met Noors commentaar, verrassend goed te volgen. https://youtu.be/Na3peHEO4Oc. Langzaam maar zeker loopt Uytdehaage per ronde uit op de Amerikaan. Gehuld in zijn oranje-blauwe pak, met twee verschillend gekleurde schaatsen, glijdt Jochem soepel door de bochten. Aangemoedigd door het publiek en zijn enthousiaste coach Gerard Kemkers.
Bij de doorkomst op 8400 meter beginnen de commentatoren over het wereldrecord. En dan gebeurt het: Jochem duikt als eerste man ooit onder de dertien minuten. Een wereldprestatie. Na afloop krijgt hij een witte slab aangereikt – niet voor niets, want schuimbekkend finishen was hem niet vreemd. De overwinning is het opblijven meer dan waard, al zal ik dat morgen tijdens de opnames waarschijnlijk bezuren.
Arctische zeebries
Want de volgende oefening wacht alweer vroeg: een troepenverplaatsing met rupsvoertuigen, terwijl een arctische zeebries recht in ons gezicht snijdt. Snel kunnen handelen, complexe situaties oplossen, ondanks een dik pak sneeuw, gladheid en uitputting – het hoort er allemaal bij. Deze mariniers halen alles uit hun wintertraining.