Als ik merk dat een gast zenuwachtig is voor een televisie-interview, opper ik dat een bezoek aan de tandarts meestal erger is. Ik weet niet of dat echt geruststellend is, maar zo ervaar ik het zelf wel. Tot voor kort tenminste!
Elk half jaar ga in voor controle naar de tandarts, gecombineerd met de mondhygiëniste voor het verwijderen van tandsteen dat bij mij nogal hardnekkig is.
Voorlezen
Er is niemand in de wachtkamer, maar ik hoor de boor- en sisgeluiden van de tandarts uit de kamer ernaast. Al snel komt een moeder met haar dochtertje de wachtruimte binnen. Het meisje kruipt angstig tegen haar moeder aan en ik vraag me af of ze bang is voor de tandarts of voor die grote man die daar op paarse bank zit. De moeder probeert haar af te leiden door voor te lezen uit ‘Het Grote Dierentuin Tandenborstel Boek’. Ze komen tot de giraffe want dan mogen ze voor mij naar binnen. Ik hoor mijn tandarts het meisje geruststellend toespreken, maar of je wilt of niet je krijgt toch mee dat ze niet erg blij is met de ingreep. Ook haar moeder zegt dat ze nog even groot moet zijn en dat het zo voorbij is. Het duurt best wel lang en ik heb medelijden met het meisje.
Dan ben ik aan de beurt. Het meisje huppelt opgelucht naar buiten.
Kiezen verlengen
De tandarts vraagt hoe het met me gaat?
‘Goed,’ zeg ik. Ik ga liggen en ze laat de stoel langzaam achterover zakken. Ik schuif een beetje mee om relaxt te liggen.
‘Ben je al hiernaast geweest?’
‘Nee, nog niet.’
Het felle licht wordt op mijn mondgebied gezet. Met een tandheelkundig spiegeltje controleert ze mijn gebit en pulkt met een haak tussen mijn tanden. Ze constateert dat mijn tandvlees weer verder aan het terugtrekken is. Daar moeten we toch wat aan gaan doen. Ze stelt voor de kiezen te gaan verlengen. ‘Ik heb er nu geen tijd voor, maar we maken zo een aantal nieuwe afspraken.’
Ik reken af bij de assistente en ga terug naar de wachtkamer.
Tandsteengroeve
De mondhygiëniste komt me halen. ‘Je ziet er goed uit,’ zegt ze, ‘ben je weer afgevallen?’
Nou, niet echt, maar ik accepteer het compliment. Op haar telefoon zoekt ze de favoriete playlist op en dan gaat het zware werk beginnen. Ook zij schrikt. Ik weet dat ik veel tandsteen ontwikkel, dat is genetisch, maar nu blijkt mijn gebit een tandsteengroeve te zijn. Mede vanwege het terugtrekkend tandvlees.
‘Ik zal het je laten zien.’ Ze wrijft met een staafje een bepaalde vloeistof op mijn tanden. Met een handspiegeltje laat ze me het effect zien. Mijn gebit is veranderd in een paarse vlakte. Ik schrik ervan, deze griezelbek zou het op een Halloweenfeest goed doen.
Ze wijst op het paarse tandvlees. ‘Sorry, dit zal even zeer doen. Steek je hand op als je het niet meer volhoudt.’ Ze gaat bezig met een scaler en curettes.
Rode zee
Ik probeer in de zen-modus te komen en alleen maar aan leuke dingen te denken, terwijl de harde realiteit is dat ik in de tandartsstoel lig. Ik probeer mijn ademhaling onder controle te houden en te ontspannen, maar mijn handen grijpen toch stijf om mijn buik. Jan, je kunt dit, niet slikken, straks kan je spoelen, hou je tong weg van de plaats van actie. Maar o, wat een ellende en wat is dit gepluk in het tandvlees pijnlijk. Ik ben blij als ik mag spoelen. Een rode zee verdwijnt in het porseleinen bakje. Ik vul het bekertje nog een keer en spuug nogmaals rood.
De bovenkant is geweest, we zijn op de helft. Nog even volhouden. Ondertussen vraagt ze me allerlei dingen, om me af te leiden, maar ze weet ook dat ik niet kan antwoorden. Opnieuw probeer ik mijn focus op iets anders te leggen. Ik ben op vakantie, ik geniet van het water, ik laat me langzaam met de stroom meevoeren, een mooi geproportioneerde man verschijnt in mijn vizier… Ach, het mag niet baten. Het doet gewoon vreselijk veel pijn. Hoelang nog? ‘Het is zo klaar,’ echoot de opmerking van de voorleesmoeder in mijn gedachten.
Dan mag ik weer spoelen. Het grootste leed is nu achter de rug. Alleen nog even polijsten. Het moet drogen en het duurt me te lang, omdat het afzuigslangetje in mijn lippen knijpt. Ik heb de neiging om het weg te halen.
Ondertussen maakt de mondhygiëniste de rekening op en zegt dat ik over drie maanden terug moet komen, ze wil dit een beetje vaker gaan monitoren. Ik vertel haar over de verlenging. ‘Ja, dat is een goed idee, want dan hoef ik je niet zoveel pijn te doen.’
De eerste extenties
Veertiendagen later, vroeg in de ochtend lig ik opnieuw in de stoel van de tandarts. Op mijn borst ligt een plaatje met composietinstrumenten voor de opvullingen. Aan beide kanten staat een vrouw zwaar gefocust op mijn gebit. Linksboven komen de eerste extensies. De tandarts overlegt druk met haar assistente. Er wordt geboord – zonder verdoving – en gefreesd, af en toe schuurt het langs een gevoelig plek. Stil blijven liggen, niet aan denken. De ingreep is een soort betonstorten. Als de kiezen zijn voorbereid wordt er een metalen klemconstructie om de tanden bevestigd en aangedraaid om de opvulling te kunnen doen. De assistente zuigt speeksel en slijpsel weg, minuscule stukjes tand.
Dan hoor ik iets wat ik niet wil weten. De assistente vraagt hoe de tandarts de klem straks weer over de kies krijgt. Dat vraagt zij zich ook af, iets met gebogen wortels. Ik probeer het te negeren en rustig te blijven. Maar ik merk dat van een ontspannen houding geen sprake meer is. Zelfs mijn benen komen een stukje omhoog van de ligstoel. Niet aan denken, Jan. Het komt goed.
Blauwe handen krioelen voor mijn ogen, en benaderen de moertjes van alle kanten, het verwijderen van de klem wil volgens mij niet echt lukken. De tandarts zucht, de assistente zuigt het toenemende speeksel weg. Ik hoop op verlossing. Dit is niet prettig. Uiteindelijk voel ik minder druk om mijn kiezen, iets wordt naast me weggelegd. De ingreep is klaar. ‘Je mag langzaam opstaan, doe voorzichtig want je kan duizelig zijn. Zo dat was het eerste deel. Nog drie keer om alle kiezen weer in orde te hebben en het overdadige tandsteen te kunnen weer staan.’
De rest van de dag voel ik nog die klem in mijn mond, steeds strijk ik met mijn tong langs de tanden, er zit niks meer, ik heb alleen plaatselijk superlange kiezen gekregen.